ByadminTransplantacja w Polsce: około 500 operacji transplantacji narządów rocznie
W krajach obszaru poradzieckiego nie ustają spory o podstawowe zasady transplantacji: co jest bardziej słuszne – milcząca zgoda czy cichy sprzeciw? Podczas gdy mężowie stanu dyskutują na ten temat, pacjenci umierają, nie doczekawszy się niezbędnej operacji przeszczepu narządu. Problem ten jest szczególnie aktualny na Ukrainie, gdzie przeszczep pośmiertny był do niedawna nielegalny.
Transplantacja rozwija się w Polsce od dawna i z powodzeniem. Nawet Kościół katolicki wspiera rozwój tego segmentu medycyny, zdając sobie sprawę z korzyści i możliwości przeszczepów. Pod koniec lat 90 ubiegłego wieku odpowiednia baza danych pojawiła się w Polsce. Ustawodawstwo w tej dziedzinie podlega ciągłym zmianom, aby sprostać potrzebom czasu.
Historia
Przeszczepianie kliniczne rozpoczęto w Polsce w latach 60. W styczniu 1966 roku w Warszawie odbył się pierwszy przeszczep nerki od zmarłego dawcy, a niecałe 2 miesiące później we Wrocławiu wykonano pierwszy przeszczep nerki od żywego dawcy. Jednak przełom w polskich przeszczepach nastąpił w 1983 roku, kiedy po raz pierwszy zastosowano lek immunosupresyjny, aby zapobiec odrzuceniu przeszczepu.
W 1985 roku w Zabrzu zespół profesora Zbigniewa Religa wykonał pierwszy udany przeszczep serca, w 2006 roku pierwszy przeszczep kończyny górnej w Trzebnicy, w 2013 roku w Gliwicach – twarz, a w 2015 roku również w Gliwicach – pierwszy kompleksowy przeszczep narządów szyi (krtań, tchawica, gardło, przełyk, tarczyca). W 2019 roku w Zabrzu odbył się pierwszy przeszczep płuc i wątroby.
Aspekty prawne
W Polsce obowiązuje Ustawa Transplantacyjna (znowelizowana w 2009 i 2017 roku), która określa, kto i w jakich okolicznościach może zostać dawcą, kto ma prawo do pobierania i implantacji narządów. Od 1996 roku polska transplantologia jest nadzorowana przez Organizacyjno-Koordynacyjne Centrum Transplantologii Poltransplant. Ośrodek ten prowadzi Rejestr dawców szpiku kostnego, Centralny rejestr sprzeciwów oraz Krajowy rejestr pacjentów oczekujących na przeszczep.
Polskie prawo transplantacyjne przewiduje zasadę cichej zgody. Innymi słowy, pobór komórek, tkanek i narządów od osoby zmarłej jest możliwy, jeżeli zmarły nie wyraził sprzeciwu, to znaczy jego nazwisko nie zostało wpisane do Centralnego rejestru sprzeciwów, lub jeżeli nie wyraził sprzeciwu ustnie co najmniej dwóm osobom, które mogą to potwierdzić na piśmie.
W przypadku podjęcia decyzji o pobraniu organów od zmarłego, zawiadamia się o tym jego rodzinę, ale nie w celu uzyskania zezwolenia, a jedynie w celu wyjaśnienia, czy zmarły jest wpisany do Centralnego rejestru sprzeciwów. Jeśli nie, to rodzina w tym przypadku nie ma prawa decydować za osobę po jej śmierci.
Kim jest dawca narządów?
Dawcą narządów – jest to osoba zmarła, od której co najmniej jeden narząd został pobrany do przeszczepu. U ponad połowy faktycznych dawców pobiera się co najmniej dwa różne narządy. Według informacji z bazy Poltransplant, we wrześniu 2019 roku w Krajowym rejestrze osób oczekujących na przeszczepienie narządów znajdowało się 1962 pacjentów. W 2019 roku było 639 faktycznych dawców, a realnych dawców, czyli takich, narządy których przeszczepiono – 502.
Rozwój transplantacji stworzył koncepcję śmierci bardziej dokładniejszą. Obecnie dla celów transplantacji używa się terminu „śmierć mózgu”. Diagnoza śmierci mózgu opiera się na wykryciu nieodwracalnej utraty funkcji mózgu. Kryteria i sposób określania trwałego nieodwracalnego zaprzestania czynności mózgu określa rozporządzenie Ministra Zdrowia.
Nowelizacja ustawy transplantacyjnej wprowadziła możliwość pobierania komórek, tkanek i narządów po rozpoznaniu nieodwracalnego zatrzymania krążenia. Kryteria określania nieodwracalnego zatrzymania krążenia przed pobraniem komórek, tkanek lub narządów do przeszczepu określa także rozporządzenie Ministra Zdrowia.
Transplantacja a Kościół katolicki
Kościół katolicki przychylnie odnosi się do problemu przeszczepów. Papież Jan Paweł II wielokrotnie wypowiadał się za rozwój transplantacji: „Transplantacja to duży krok naprzód w służbie nauk humanistycznych, a przeszczepom narządów obecnie wiele ludzi zawdzięcza swoje życie. Jednym ze sposobów kultywowania prawdziwej kultury jest dawstwo organów, aby zapewnić zdrowie, a nawet życie chorym, którzy czasami nie mają innej nadziei”.
